Logo Umboðsmanns barna
English Danish Russian Thai Polish

Spurt er ...

Hvenær ráða börn umgengni?

Hvað þurfa börn að vera orðin gömul til að ráða hvernig umgengni er háttað?

Svar umboðsmanns barna:

Í barnalögum nr. 76/2003 er fjallað um að barn eigi rétt á að umgangast með reglubundnum hætti það foreldra sinna sem það býr ekki hjá. Í lögunum er þó ekki tekið fram hversu mikil sú umgengni skuli vera. Inntak umgengni ræðst því fyrst og fremst af samkomulagi milli foreldra, að teknu tilliti til vilja barns.

Börn eiga að njóta almennt stigvaxandi réttinda til að hafa áhrif á eigin málefni með auknum aldri og þroska. Í barnalögum er ekki beinlínis tekið fram frá hvaða aldri börn geta ráðið umgengni sjálf en foreldrum ber skylda til að hafa samráð við barn þegar ákvörðun er tekin um umgengni og taka tillit til skoðana barns í samræmi við aldur og þroska, sbr. meðal annars 1. gr. og 28. gr. barnalaga.

Báðum foreldrum ber því að hlusta á það sem barnið hefur fram að færa og taka réttmætt tillit til skoðana þess varðandi umgengni. Eftir því sem börn eldast og þroskast eiga þau að hafa meiri áhrif á umgengni. Þegar börn eru komin á unglingsaldur er eðlilegt að þau ráði mestu um það hvernig umgengni er háttað, enda er erfitt að þvinga unglinga í umgengni gegn vilja þeirra.

Í þeim tilvikum sem foreldrar geta ekki komið sér saman um umgengni er hægt að leita til sýslumanns og óska eftir úrskurði. Áður en sýslumaður úrskurðar um umgengni er foreldrum skylt að leita sátta í sáttameðferð hjá sýslumanni. Ef ekki tekst að ná sátt tekur sýslumaður ákvörðun um hvernig umgengni skuli háttað út frá því sem hann telur barninu fyrir bestu hverju sinni. Eins og á við um allar ákvarðanir sem varða börn ber sýslumanni að sjálfsögðu að líta til vilja barnsins áður en hann tekur slíka ákvörðun, sbr. meðal annars 1. gr. og 43. gr. barnalaga. Afstaða barns fær aukið vægi með aldri þess og þroska og hefur vilji stálpaðra barna því grundvallarþýðingu þegar tekin er afstaða til umgengnisréttar.

 Nánari upplýsingar um umgengni og önnur fjölskyldumál er að finna hér