Logo Umboðsmanns barna
English Danish Russian Thai Polish

Aðbúnaður og öryggi í leik- og grunnskólum - Bréf

Umboðsmaður barna hefur sent foreldrafélögum í leik- og grunnskólum (foreldraráðum skv. 11. gr. leikskólalaga) bréf um aðbúnað og öryggi í leik- og grunnskólum en þar er m.a. fjallað um hávaða í skólum, öryggi og slysavarnir, brunavarnir og aðrar forvarnir. Skólastjórar fengu einnig bréf til kynningar á málinu með afriti af bréfinu til foreldrafélaganna. 

Bréfin eru svohljóðandi:

 
Sent til foreldrafélaga í leik- og grunnskólum.
 
Reykjavík 8. október  2012
UB: 1210/6.2.6
 
Efni: Aðbúnaður og öryggi í leik- og grunnskólum
 
Embætti umboðsmanns barna hafa borist fjölmargar ábendingar frá börnum, foreldrum og fagfólki vegna ýmissa vandamála sem varða öryggi og aðbúnað í skólum landsins.
 
Við skoðun á ofangreindum málum hefur embættið komist að því að það getur reynst flókið að finna þeim réttan farveg innan stjórnsýslunnar. Mál þessi eru oft flókin og erfitt fyrir einstaklinga sem ekki hafa menntun á viðkomandi sviði að setja sig inn í þau. Foreldrar bera mikla ábyrgð þegar kemur að velferð og heilbrigði barna sinna. Til að foreldrar geti sinnt hlutverki sínu enn betur ákvað umboðsmaður að senda bréf þetta til foreldrafélaga í leik- og grunnskólum út um allt land. Tilgangur bréfsins er að stuðla að því að foreldrar verði betur meðvitaðir um aðbúnað og öryggi í leik- og grunnskólum og hvert er hægt að leita til að fá úrbætur og upplýsingar um ástandi þessara mála. Auðvitað er eðlilegast að byrja á að bera upp erindi eða lýsa áhyggjum af aðbúnaði barnanna við skólastjórnendur eða á vettvangi skólaráðs. Skólastjóri ber ábyrgð á því að skólinn hagi störfum sínum í sem fyllstu samræmi við stöðu og þarfir nemenda og stuðli að alhliða þroska, velferð og menntun hvers og eins. Skólastjóri ber einnig ábyrgð á góðu samstarfi heimilis og skóla með það að markmiði að tryggja farsælt skólastarf, almenna velferð og öryggi nemenda, sbr. markmiðsgreinar laga um leikskóla og laga um grunnskóla. Umboðsmaður barna telur þó mikilvægt að foreldrar þekki þær leiðir sem eru opnar fyrir þá innan stjórnsýslunnar. Málaflokkar sem helstu ábendingar sem embættinu berast eru eftirfarandi:
 
Hávaði í skólum
Hávaði í umhverfi barna er dulið en alvarlegt vandamál. Börn eru mun viðkvæmari fyrir hávaða en fullorðnir og minna þarf til að heyrn þeirra skaðist. Þau hafa styttri hlust þannig að hljóð dempast ekki eins mikið á leið inn til hljóðhimnunnar og hjá fullorðnum. Hávaði hefur m.a. áhrif á heilsu þeirra, líðan, einbeitingu, tal- og lesskilning auk þess sem hann getur valdið streitu, höfuðverkjum og heyrnarskaða. Ýmsir þættir hafa áhrif á hávaða í skólum, t.d. gerð húsnæðis og aðgerðir sem hefur verið farið í til að bæta hljóðvist, fjöldi barna í hóp/bekk, samsetning hópa, agastjórnun, nágrenni skóla og umferð svo eitthvað sé nefnt.
 
Um hljóðvist í skólum er m.a. fjallað í eftirfarandi lögum og reglugerðum
 Eftirlit með hljóðvist barna í leik- og grunnskólum er á vettvangi heilbrigðiseftirlita en á landinu eru 10 umdæmi heilbrigðiseftirlita sem starfa undir Umhverfisstofnun. Umboðsmaður barna vill því benda foreldrafélögum að leita til þeirra ef þau telja ástæðu til  að óska eftir hávaðamælingum eða ef þeir óska eftir öðrum upplýsingum um hljóðvist.
 
Öryggi á skólalóðum og leiksvæði barna
Umboðsmaður barna hefur áhyggjur af ástandi öryggismála á leiksvæðum barna, t.d. á leikskóla- og grunnskólalóðum. Mikilvægt er að auka meðvitund þeirra sem málið varðar til þess að koma í veg fyrir slys á börnum sem nú þegar eru of mörg. Ljóst er að sveitarfélög fara ekki öll eftir reglugerð nr. 942/2002 um öryggi leikvallatækja og leiksvæða og eftirlit með þeim þegar kemur að eftirliti með öryggi leiksvæða. Samkvæmt 12. gr. reglugerðarinnar og viðauka III við hana eiga rekstraraðilar, sem oftast eru sveitarfélög, að fá fagaðila til að framkvæma aðalskoðun árlega auk þess sem framkvæma á rekstrarskoðun á 1-3 mánaða fresti. Þessu er í sumum tilfellum ekki sinnt þrátt fyrir ábendingar heilbrigðiseftirlitsins og virðist sem viðurlögum sé ekki beitt þrátt fyrir brot á þessum ákvæðum. Umboðsmaður barna hvetur því foreldrafélög að óska eftir gögnum eða upplýsingum um aðalskoðun leiksvæða eða aðra skoðun þeirra sem og að spyrja hvort ábendingum heilbrigðiseftirlits sem hægt er að finna í eftirlitsskýrslum hafi verið fylgt eftir. Gott getur verið að birta upplýsingar um eftirlit með leiksvæðum á heimasíðum skólanna eða hengja upp á vegg í skólum þannig að þær séu aðgengilegar þeim sem hafa áhuga á að kynna sér ástand öryggismála. Þá bendir umboðsmaður á að til er reglugerð um öryggi leikfanga sem ágætt er að þekkja til ef upp koma áhyggjur vegna þessa.
 
Um öryggi á leiksvæðum barna í skólum er m.a. fjallað í eftirfarandi lögum og reglugerðum
 Eftirlit með leiksvæðum barna í leik- og grunnskólum er á vettvangi heilbrigðiseftirlita sem starfa undir Umhverfisstofnun. Öryggissvið Neytendastofu fer með eftirlit með leikföngum og því að leikvallatæki á markaði uppfylli settar reglur um öryggi.
 
Slysavarnir og skyndihjálp
Nemandi er á ábyrgð skólans meðan á daglegum starfstíma skólans stendur, þegar hann tekur þátt í skipulögðu skólastarfi innan skólans, á skólalóð eða í ferðum á vegum skólans. Umboðsmaður barna telur mikilvægt að fagfólk sem vinnur með börnum sé frætt um helstu slysahættur fyrir börn í því umhverfi sem það vinnur í. Þegar slys á sér stað er mikilvægt að ákveðið ferli fari í gang til þess að hægt sé að koma í veg fyrir frekari slys og gera breytingar á aðbúnaði og verklagi. Einnig vill umboðsmaður barna leggja ríka áherslu á að starfsfólk sem vinnur með börnum fari reglulega á námskeið í skyndihjálp.  Foreldrar geta óskað eftir upplýsingum um það hvort og hversu reglulega starfsfólk sæki skyndihjálparnámskeið.
 
Um öryggi og slysavarnir í skólum er m.a. fjallað í eftirfarandi reglugerðum
Menntamálráðuneytið getur gefið upplýsingar um handbækur um öryggi og slysavarnir barna sem til stendur að gefa út. Þá má benda á embætti landlæknis og Slysavarnahúsið til að fá faglegar upplýsingar og ráðgjöf um slysavarnir barna.
 
Brunavarnir
Fyrstu viðbrögð starfsfólks og réttur brunavarnabúnaður getur skipt sköpum ef til bruna kemur. Góð umgengni er besta forvörnin gegn eldsvoðum. Foreldrar geta kannað hvort handslökkvitæki séu til og hafi verið skoðuð, hvort brunaviðvörunarkerfi sé til staðar og tengt vaktstöð, hvort rýming sé æfð og flóttaleiðir merktar. Foreldrafélög geta óskað eftir upplýsingum sveitarfélagsins varðandi það hvort árlegt eldvarnareftirlit hafi farið fram og hvort úrbætur hafi verið gerðar í samræmi við ábendingar þess.
 
Um brunavarnir í skólum er m.a. fjallað í eftirfarandi reglugerðum:
Eldvarnaeftirlit sveitarfélaga hefur m.a. það hlutverk að leiðbeina fyrirtækjum og stofnunum eftir atvikum um hvaðeina er varðar brunavarnir og eldsvoða. Mannvirkjastofnun skal tryggja samræmingu á byggingar- og eldvarnareftirliti og starfsemi slökkviliða í samráði við viðkomandi stjórnvöld og hafa yfirumsjón með rafmagnsöryggismálum.
 
Einelti og annað ofbeldi
Þó að þorra barna líði vel í skólanum er því miður alltaf einhver hópur sem þarf að þola ofbeldi af hendi einhvers nákomins, skólafélaga eða jafnvel starfsfólks skóla. Foreldrar geta óskað upplýsinga um hvernig starfsfólk er þjálfað í að þekkja einkenni eineltis og nota eineltisáætlun viðkomandi skóla. Þá getur foreldrafélag óskað eftir kynningu á eineltisáætlun eða beðið um að foreldrum séu reglulega upplýstir um hvar hana er að finna. Þá væri hægt að óska eftir upplýsingum um þjálfun starfsfólks til að þekkja einkenni annars konar ofbeldis, s.s. kynferðislegs ofbeldis og/eða heimilisofbeldis.
 
Um aðgerðir til að fyrirbyggja og bregðast við ofbeldi og félagslegri einangrun er m.a. fjallað
Sveitarfélög bera ábyrgð á heildarskipan skólahalds í leik- og grunnskólum sveitarfélagsins, þróun einstakra skóla, húsnæði og búnaði skóla, sérúrræðum skóla, sérfræðiþjónustu, mati og eftirliti, öflun og miðlun upplýsinga og á framkvæmd skólastarfs í sveitarfélaginu. Sveitarfélög setja almenna stefnu um skólahald í sveitarfélaginu og kynna fyrir íbúum þess. Mennta- og menningarmálaráðuneytið fer með yfirstjórn leik- og grunnskóla og hefur eftirlit með gæðum skólastarfs. Þó að sjálfstæði sveitarfélaga í málefnum leik- og grunnskóla sé mikið er hægt að leita til ráðuneytisins til að fá álit og leiðbeiningar.
 
Ofangreind umfjöllun um aðbúnað barna í skólum er auðvitað engan veginn tæmandi og líklegt er að foreldrafélög hafi aðrar og mun fleiri áherslur í sínu starfi. En ef ofangreind málefni berast foreldrafélagi finnst umboðsmanni mikilvægt að félögin séu upplýst um mögulegan feril mála þannig að virkara eftirlit og aðhald sé á þessum stöðum. Varla þarf að taka það fram að vissulega er best að foreldrafélögin starfi í sem bestri sátt og samstarfi við skólastjórnendur og hrósi því sem vel er gert. Það eru jú allir að vinna að sama markmiði, þ.e. að efla velferð og menntun barnanna.
 
Í lokin vill umboðsmaður taka fram að hann þiggur allar ábendingar og upplýsingar um störf foreldrafélaganna, sérstaklega hvað varðar ofangreind málefni. Þess ber að geta að framangreint gæti að einhverju leyti einnig átt við um starfsemi lengdrar viðveru í grunnskólum (heilsdagsskóla).
 
Bréf þetta er að finna á vefsíðu umboðsmanns barna. Skólastjórar leik- og grunnskóla landsins munu einnig fá afrit af þessu bréfi.
 
Virðingarfyllst,
Margrét María Sigurðardóttir,
umboðsmaður barna

_______________________________________________________________________________

Kríur - merki umboðsmanns barna

 
Sent til skólastjórnenda í leik- og grunnskólum.
 
Reykjavík 8. október  2012
UB: 1210/6.2.6
 
Efni: Aðbúnaður og öryggi í leik- og grunnskólum
 
Embætti umboðsmanns barna hafa borist fjölmargar ábendingar frá börnum, foreldrum og fagfólki vegna ýmissa vandamála sem varða öryggi og aðbúnað í skólum landsins.
 
Foreldrar bera mikla ábyrgð þegar kemur að velferð og heilbrigði barna sinna og eru helstu hagsmunagæsluaðilar í lífi þeirra. Til að foreldrar geti sinnt hlutverki sínu enn betur ákvað umboðsmaður að senda bréf til foreldrafélaga í leik- og grunnskólum út um allt land. Tilgangur bréfsins er að stuðla að því að foreldrar verði betur meðvitaðir um aðbúnað og öryggi í leik- og grunnskólum og hvert er hægt að leita til að fá úrbætur og upplýsingar um ástandi þessara mála. Skólastjórar hafa veigamiklu hlutverki að gegna þegar kemur að öryggi og aðbúnaði barna og einnig í því að stuðla að árangursríku samstarfi heimilis og skóla. Til að tryggja að skólastjórnendur séu vel upplýstir um þessi mál fylgir þessu bréfi afrit af bréfinu sem sent var til foreldrafélaganna en þar er m.a. fjallað um hávaða í skólum, öryggi og slysavarnir, brunavarnir og aðrar forvarnir.
 
Umboðsmaður barna vonar að bréf þetta stuðli að meiri árvekni þegar kemur að öryggi og aðbúnaði barna í leik- og grunnskólum og að samvinna aðila skólasamfélagsins verði meiri að þessu leyti, með hagsmuni barnanna að leiðarljósi.
 
Bréfinu til foreldrafélaganna er ætlað að styðja við skólastjórnendur í þeirra mikilvæga starfi. Þekkt er að skólastjórnendum er oft þröngur stakkur skorinn þegar kemur að viðhaldi og framkvæmdum á húsnæði og lóð. Þá getur verið á brattann að sækja fyrir skólastjóra, sem starfsmenn sveitarfélaga, að krefjast aðgerða til úrbóta sem oft eru kostnaðarsamar. Því telur umboðsmaður að þrýstingur og umræða fleiri aðila skólasamfélagsins geti stuðlað að því að þessi mál komist í betra horf.
 
Allar ábendingar og athugasemdir eru vel þegnar og er skólastjórnendum velkomið að hafa samband við skrifstofu umboðsmanns barna ef frekari upplýsinga er þörf.
 
Virðingarfyllst,
Margrét María Sigurðardóttir,
umboðsmaður barna